Mu'allel Hadis: Râvînin ta'n sebebi "vehem [illetteki hata]" olması durumunda, böyle bir râvinin rivayet ettiği hadise"muallel" adı verilir, ki vehm de ta'n sebeplerinin altıncısı olmaktadır.

ea. Tanımı: görünürde salim [kusursuz] gözükmesine rağmen, kendisinde sıhhatini yaralayan  gizli bir kusurun fark edildiği hadistir.

 "İllet'in Tanımı: İllet; hadisin sıhhatine zarar veren kapalı, gizli ve yaralayıcı bir sebeptir. İlletin bu tarifinden şu sonucu çıkarmak mümkündür: Hadis âlimleri nezdinde illette iki şartin gerçekleşmesi gerekir:

a. Kapalılık ve gizlilik,

b. Hadisin sıhhatini yaralayıcı özelliğe sahip olması

Bu iki özellikten biri bulunmazsa -yani illet açık olur veya yaralayıcı özelliğe sahip olmazsa-, bu durumda buna terminolojik mânada illet adı verilmez.

ec. 'illet'in Bazan Terim Anlamı Dışında Bir Mânâda Kullanımı: Yukarıdaki paragrafta ifade ettiğim "illet", hadisçilerin terminolojisinde yer alan illetin tanımıdır. Fakat onlar, gizli ve yaralayıcı olmasa da, illeti bazan "hadise yöneltilen herhangi bir yaralayıcı unsur" olarak ifade ederler:

1. Hadisin sıhhatini yaralayıcı türden olan bazı illetler: Râvinin yalancılık [kizbu'r-râvî], gaflet [ğafletü'r-râvî], hafıza zayıflığı [sû'u'l-hıfz] veya buna benzer ta'n noktalarıyla kusurlu kabul edilmesi. Hatta Tirmizî neshi bile illet olarak değerlendirmiştir.

2. Hadisin sıhhatini yaralayıcı türden olmayan bazı illetler: Râvinin, hadisin sıhhatine zarar vermeyecek türden bir muhalefet sebebiyle kusurlu kabul edilmesi. Sikanın mevsul olarak rivayet ettiği bir hadisi mursel olarak rivayet etmesi böyledir. Buna dayalı olarak bazıları: "Sahih-muallel hadis, sahih kabul edilen hadislerdendir" demişlerdir.

cd. Hadîs illetleri  ilminin Büyüklüğü, İnceliği ve Bu Alanda Söz Sahibi Olanlar: Hadisin illetlerini bilmek, hadis ilimlerinin en büyük ve en hassas branşlarından biridir. Çünkü bu ilmin, hadis ilminde mütehassıs olanlardan başkasına kapalı ve gizli kalan kusurları keşfetmeye gerçekten ihtiyacı vardır. Hadisteki bu gizli illetleri de ancak hafız, mütehassıs ve isabetli gِrüş ve anlayışa sahip âlimler bilebilir. Bundan dolayı bu ilmin derinliklerine, ilim otoritelerinden İbnu'l-Medînî (ض.234/848),Ahmed b. Hanbel (ض.241/855), Buhârî (ض.256/869), Ebû Hatim(ض.277/890) ve Dârekutnî (ض.385/995) gibi pek az âlim inebilmiştir.

 İllet Aramak İçin Ele Alınacak İsnadlar: Görünürde sıhhat şartlarını bünyesinde toplamış gözüken bir isnâd için illet arama yoluna gidilir. Zayıf olan bir hadisin kusurlarını araştırmaya ise gerek yoktur; çünkü o zaten merduddur; onunla amel edilmemektedir.

 İlleti Tesbit Etmek İçin Yararlanılan Unsurlar: İlletin farkına varmak için bir takım hususlardan yararlanılabilir. Şِyle ki:

a. Râvînin rivayetinde tek kalması;

b. Başkasının kendisine muhalefet etmesi;

c. Yukarda a ve fa şıklarında geçen iki maddede toplanan başka karineler.

Hadis İlletleri İlmini iyi bilen otoritelerin tahmin üzere muttali oldukları şu hususlar, hadisi râviyet eden râviden kaynaklanan illetlerdir:

Şِyle ki:

Râvinin;-Mevsûl olarak rivayet ettiği bir hadisin mursel olduğunu tesbit etmek,-Merfû olarak rivayet ettiği bir hadisin mevkuf olduğunu tesbit etmek,-Hadisi başka bir hadise sokuşturduğunu tesbit etmek,-Veya bunlardan başka yanılmalar tesbit etmek...

Otoriteler, bütün bu tesbitlerini zann-ı galiplerine gِre yapar,sonra da hadisin sahih olmadığına hükmederler.

eg. Muallel Hadisi Bilmenin Yolu: Mualleli bilmenin yolu, hadisin bütün tariklerini toplamak, râvilerinin ihtilaflarına bakmak, zabt ve itkanlarını karşılaştırmaktan geçer; daha sonra illetli rivayete hüküm vermek gelir.

eh. İlletin Bulunduğu Yerler:

1. İllet çoğunlukla isnâdda bulunur: Senedin vakf ve irsal gibi bir illetle kusurlu olması bِyledir. Yani hadis mevkuf iken merfû veya mursel iken doğrudan peygamberden rivayet edilmesi gibi bir kusurun bulunması buna  örnektir.

2. İllet bazen metinde bulunur: Namazda besmelenin okunmayacağını ifade eden hadis buna örnektir

İsnadda Bulunan İlletin Metni Yaralayıp Yaralamadığı  Meselesi:

1. Bazan isnâdda bulunan illet, senedi yaraladığı gibi metni de yaralar. Bir hadisi irsal sebebi ile illetli kabul etmek buna örnektir.

2. Bazan, isnâdda bulunan bir illet, metin sahih olduğu halde, sadece isnadı yaralar.